🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ईर्षु (पुंलिङ्ग)

ईर्ष्य्- उ, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षुःईर्षूईर्षवः
द्वितीयाईर्षुम्ईर्षूईर्षून्
तृतीयाईर्षुणाईर्षुभ्याम्ईर्षुभिः
चतुर्थीईर्षवेईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
पञ्चमीईर्षोःईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
षष्ठीईर्षोःईर्ष्वोःईर्षूणाम्
सप्तमीईर्षौईर्ष्वोःईर्षुषु
सम्बोधनहे ईर्षोहे ईर्षूहे ईर्षवः

अर्थ: ईर्ष्य्- उ, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईर्षु (स्त्रीलिङ्ग)

ईर्ष्य्- उ, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षुःईर्षूईर्षवः
द्वितीयाईर्षुम्ईर्षूईर्षूः
तृतीयाईर्ष्वाईर्षुभ्याम्ईर्षुभिः
चतुर्थीईर्षवे / ईर्ष्वैईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
पञ्चमीईर्षोः / ईर्ष्वाःईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
षष्ठीईर्षोः / ईर्ष्वाःईर्ष्वोःईर्षूणाम्
सप्तमीईर्षौ / ईर्ष्वाम्ईर्ष्वोःईर्षुषु
सम्बोधनहे ईर्षोहे ईर्षूहे ईर्षवः

अर्थ: ईर्ष्य्- उ, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईर्षु (नपुंसकलिङ्ग)

ईर्ष्य्- उ, यलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईर्षुईर्षुणीईर्षूणि
द्वितीयाईर्षुईर्षुणीईर्षूणि
तृतीयाईर्षुणाईर्षुभ्याम्ईर्षुभिः
चतुर्थीईर्षुणे / ईर्षवेईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
पञ्चमीईर्षुणः / ईर्षोःईर्षुभ्याम्ईर्षुभ्यः
षष्ठीईर्षुणः / ईर्षोःईर्षुणोः / ईर्ष्वोःईर्षूणाम्
सप्तमीईर्षुणि / ईर्षौईर्षुणोः / ईर्ष्वोःईर्षुषु
सम्बोधनहे ईर्षु / हे ईर्षोहे ईर्षुणीहे ईर्षूणि

अर्थ: ईर्ष्य्- उ, यलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें