🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:54:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ईशसंस्थ (पुंलिङ्ग)

ईश (अपनाने वाला, स्वामी) + संस्थ (रहने वाला, विद्यमान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईशसंस्थःईशसंस्थौईशसंस्थाः
द्वितीयाईशसंस्थम्ईशसंस्थौईशसंस्थान्
तृतीयाईशसंस्थेनईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थैः
चतुर्थीईशसंस्थायईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थेभ्यः
पञ्चमीईशसंस्थात् / ईशसंस्थाद्ईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थेभ्यः
षष्ठीईशसंस्थस्यईशसंस्थयोःईशसंस्थानाम्
सप्तमीईशसंस्थेईशसंस्थयोःईशसंस्थेषु
सम्बोधनहे ईशसंस्थहे ईशसंस्थौहे ईशसंस्थाः

अर्थ: ईश (अपनाने वाला, स्वामी) + संस्थ (रहने वाला, विद्यमान)
English: appearing as lord, ŚvetUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ईशसंस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

ईश (अपनाने वाला, स्वामी) + संस्थ (रहने वाला, विद्यमान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाईशसंस्थम्ईशसंस्थेईशसंस्थानि
द्वितीयाईशसंस्थम्ईशसंस्थेईशसंस्थानि
तृतीयाईशसंस्थेनईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थैः
चतुर्थीईशसंस्थायईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थेभ्यः
पञ्चमीईशसंस्थात् / ईशसंस्थाद्ईशसंस्थाभ्याम्ईशसंस्थेभ्यः
षष्ठीईशसंस्थस्यईशसंस्थयोःईशसंस्थानाम्
सप्तमीईशसंस्थेईशसंस्थयोःईशसंस्थेषु
सम्बोधनहे ईशसंस्थहे ईशसंस्थेहे ईशसंस्थानि

अर्थ: ईश (अपनाने वाला, स्वामी) + संस्थ (रहने वाला, विद्यमान)
English: appearing as lord, ŚvetUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬