🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:24:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उक्तत्व (नपुंसकलिङ्ग)

उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्तत्वम्उक्तत्वेउक्तत्वानि
द्वितीयाउक्तत्वम्उक्तत्वेउक्तत्वानि
तृतीयाउक्तत्वेनउक्तत्वाभ्याम्उक्तत्वैः
चतुर्थीउक्तत्वायउक्तत्वाभ्याम्उक्तत्वेभ्यः
पञ्चमीउक्तत्वात् / उक्तत्वाद्उक्तत्वाभ्याम्उक्तत्वेभ्यः
षष्ठीउक्तत्वस्यउक्तत्वयोःउक्तत्वानाम्
सप्तमीउक्तत्वेउक्तत्वयोःउक्तत्वेषु
सम्बोधनहे उक्तत्वहे उक्तत्वेहे उक्तत्वानि

अर्थ: उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + त्व (भिन्न)
English: the being spoken or uttered, Sāh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬