🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:40:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उक्तभाव (पुंलिङ्ग)

उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + भाव (होना, सत्ता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्तभावःउक्तभावौउक्तभावाः
द्वितीयाउक्तभावम्उक्तभावौउक्तभावान्
तृतीयाउक्तभावेनउक्तभावाभ्याम्उक्तभावैः
चतुर्थीउक्तभावायउक्तभावाभ्याम्उक्तभावेभ्यः
पञ्चमीउक्तभावात् / उक्तभावाद्उक्तभावाभ्याम्उक्तभावेभ्यः
षष्ठीउक्तभावस्यउक्तभावयोःउक्तभावानाम्
सप्तमीउक्तभावेउक्तभावयोःउक्तभावेषु
सम्बोधनहे उक्तभावहे उक्तभावौहे उक्तभावाः

अर्थ: उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + भाव (होना, सत्ता)
English: having the sense already expressed, Hāla, Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उक्तभाव (नपुंसकलिङ्ग)

उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + भाव (भावना, संवेग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्तभावम्उक्तभावेउक्तभावानि
द्वितीयाउक्तभावम्उक्तभावेउक्तभावानि
तृतीयाउक्तभावेनउक्तभावाभ्याम्उक्तभावैः
चतुर्थीउक्तभावायउक्तभावाभ्याम्उक्तभावेभ्यः
पञ्चमीउक्तभावात् / उक्तभावाद्उक्तभावाभ्याम्उक्तभावेभ्यः
षष्ठीउक्तभावस्यउक्तभावयोःउक्तभावानाम्
सप्तमीउक्तभावेउक्तभावयोःउक्तभावेषु
सम्बोधनहे उक्तभावहे उक्तभावेहे उक्तभावानि

अर्थ: उक्त (भाषण, शब्दसमुच्चय) + भाव (भावना, संवेग)
English: having the sense already expressed, Hāla, Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें