🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:19:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उक्ति (स्त्रीलिङ्ग)

भाषण, अभिव्यक्ति, वक्तव्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्तिःउक्तीउक्तयः
द्वितीयाउक्तिम्उक्तीउक्तीः
तृतीयाउक्त्याउक्तिभ्याम्उक्तिभिः
चतुर्थीउक्तये / उक्त्यैउक्तिभ्याम्उक्तिभ्यः
पञ्चमीउक्तेः / उक्त्याःउक्तिभ्याम्उक्तिभ्यः
षष्ठीउक्तेः / उक्त्याःउक्त्योःउक्तीनाम्
सप्तमीउक्तौ / उक्त्याम्उक्त्योःउक्तिषु
सम्बोधनहे उक्तेहे उक्तीहे उक्तयः

अर्थ: भाषण, अभिव्यक्ति, वक्तव्य
संस्कृत: पर्याय: व्याहार, लपित, भाषित, वचन, वचस्

📚 अमरकोश में:
• कथन/वचन के नाम (१.६.१) — पर्याय: व्याहार, लपित, भाषित, वचन, वचस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें