🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:45:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उक्थविध (पुंलिङ्ग)

उक्थ (कथन, वाक्य) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्थविधःउक्थविधौउक्थविधाः
द्वितीयाउक्थविधम्उक्थविधौउक्थविधान्
तृतीयाउक्थविधेनउक्थविधाभ्याम्उक्थविधैः
चतुर्थीउक्थविधायउक्थविधाभ्याम्उक्थविधेभ्यः
पञ्चमीउक्थविधात् / उक्थविधाद्उक्थविधाभ्याम्उक्थविधेभ्यः
षष्ठीउक्थविधस्यउक्थविधयोःउक्थविधानाम्
सप्तमीउक्थविधेउक्थविधयोःउक्थविधेषु
सम्बोधनहे उक्थविधहे उक्थविधौहे उक्थविधाः

अर्थ: उक्थ (कथन, वाक्य) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)
English: verse-like, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उक्थविध (नपुंसकलिङ्ग)

उक्थ (कथन, वाक्य) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउक्थविधम्उक्थविधेउक्थविधानि
द्वितीयाउक्थविधम्उक्थविधेउक्थविधानि
तृतीयाउक्थविधेनउक्थविधाभ्याम्उक्थविधैः
चतुर्थीउक्थविधायउक्थविधाभ्याम्उक्थविधेभ्यः
पञ्चमीउक्थविधात् / उक्थविधाद्उक्थविधाभ्याम्उक्थविधेभ्यः
षष्ठीउक्थविधस्यउक्थविधयोःउक्थविधानाम्
सप्तमीउक्थविधेउक्थविधयोःउक्थविधेषु
सम्बोधनहे उक्थविधहे उक्थविधेहे उक्थविधानि

अर्थ: उक्थ (कथन, वाक्य) + विध (प्रकार, किस्म यथा बहुविध)
English: verse-like, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬