🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:06:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उग्र (पुंलिङ्ग)

भीषण, क्रूर, हिंस्र जंगली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउग्रःउग्रौउग्राः
द्वितीयाउग्रम्उग्रौउग्रान्
तृतीयाउग्रेणउग्राभ्याम्उग्रैः
चतुर्थीउग्रायउग्राभ्याम्उग्रेभ्यः
पञ्चमीउग्रात् / उग्राद्उग्राभ्याम्उग्रेभ्यः
षष्ठीउग्रस्यउग्रयोःउग्राणाम्
सप्तमीउग्रेउग्रयोःउग्रेषु
सम्बोधनहे उग्रहे उग्रौहे उग्राः

अर्थ: भीषण, क्रूर, हिंस्र जंगली
संस्कृत: पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्

📚 अमरकोश में:
• शिव के और नाम (१.१.३८) — पर्याय: मृत्युंजय, कृत्तिवासा, पिनाकी, प्रमथाधिप, कपर्दी, श्रीकण्ठ, शितिकण्ठ, कपालभृत्
• रौद्र के (१.७.२१) — पर्याय: रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उग्र (नपुंसकलिङ्ग)

भीषण, क्रूर, हिंस्र जंगली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउग्रम्उग्रेउग्राणि
द्वितीयाउग्रम्उग्रेउग्राणि
तृतीयाउग्रेणउग्राभ्याम्उग्रैः
चतुर्थीउग्रायउग्राभ्याम्उग्रेभ्यः
पञ्चमीउग्रात् / उग्राद्उग्राभ्याम्उग्रेभ्यः
षष्ठीउग्रस्यउग्रयोःउग्राणाम्
सप्तमीउग्रेउग्रयोःउग्रेषु
सम्बोधनहे उग्रहे उग्रेहे उग्राणि

अर्थ: भीषण, क्रूर, हिंस्र जंगली
संस्कृत: पर्याय: शम्भु, ईश, पशुपति, शिव, शूलिन्

📚 अमरकोश में:
• शिव के और नाम (१.१.३८) — पर्याय: मृत्युंजय, कृत्तिवासा, पिनाकी, प्रमथाधिप, कपर्दी, श्रीकण्ठ, शितिकण्ठ, कपालभृत्
• रौद्र के (१.७.२१) — पर्याय: रौद्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें