🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:10:16 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उचितज्ञ (पुंलिङ्ग)

जो औचित्य को समझता है।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउचितज्ञःउचितज्ञौउचितज्ञाः
द्वितीयाउचितज्ञम्उचितज्ञौउचितज्ञान्
तृतीयाउचितज्ञेनउचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञैः
चतुर्थीउचितज्ञायउचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञेभ्यः
पञ्चमीउचितज्ञात् / उचितज्ञाद्उचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञेभ्यः
षष्ठीउचितज्ञस्यउचितज्ञयोःउचितज्ञानाम्
सप्तमीउचितज्ञेउचितज्ञयोःउचितज्ञेषु
सम्बोधनहे उचितज्ञहे उचितज्ञौहे उचितज्ञाः

अर्थ: जो औचित्य को समझता है।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उचितज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

जो औचित्य को समझता है।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउचितज्ञम्उचितज्ञेउचितज्ञानि
द्वितीयाउचितज्ञम्उचितज्ञेउचितज्ञानि
तृतीयाउचितज्ञेनउचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञैः
चतुर्थीउचितज्ञायउचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञेभ्यः
पञ्चमीउचितज्ञात् / उचितज्ञाद्उचितज्ञाभ्याम्उचितज्ञेभ्यः
षष्ठीउचितज्ञस्यउचितज्ञयोःउचितज्ञानाम्
सप्तमीउचितज्ञेउचितज्ञयोःउचितज्ञेषु
सम्बोधनहे उचितज्ञहे उचितज्ञेहे उचितज्ञानि

अर्थ: जो औचित्य को समझता है।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬