🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:19:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्च (पुंलिङ्ग)

ऊँचा, लम्बा, उन्नत, उत्कृष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्चःउच्चौउच्चाः
द्वितीयाउच्चम्उच्चौउच्चान्
तृतीयाउच्चेनउच्चाभ्याम्उच्चैः
चतुर्थीउच्चायउच्चाभ्याम्उच्चेभ्यः
पञ्चमीउच्चात् / उच्चाद्उच्चाभ्याम्उच्चेभ्यः
षष्ठीउच्चस्यउच्चयोःउच्चानाम्
सप्तमीउच्चेउच्चयोःउच्चेषु
सम्बोधनहे उच्चहे उच्चौहे उच्चाः

अर्थ: ऊँचा, लम्बा, उन्नत, उत्कृष्ट
संस्कृत: पर्याय: प्रांशु, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग

📚 अमरकोश में:
• ऊँचा (३.१.६९) — पर्याय: प्रांशु, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उच्च (नपुंसकलिङ्ग)

ऊँचा, लम्बा, उन्नत, उत्कृष्ट

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्चम्उच्चेउच्चानि
द्वितीयाउच्चम्उच्चेउच्चानि
तृतीयाउच्चेनउच्चाभ्याम्उच्चैः
चतुर्थीउच्चायउच्चाभ्याम्उच्चेभ्यः
पञ्चमीउच्चात् / उच्चाद्उच्चाभ्याम्उच्चेभ्यः
षष्ठीउच्चस्यउच्चयोःउच्चानाम्
सप्तमीउच्चेउच्चयोःउच्चेषु
सम्बोधनहे उच्चहे उच्चेहे उच्चानि

अर्थ: ऊँचा, लम्बा, उन्नत, उत्कृष्ट
संस्कृत: पर्याय: प्रांशु, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुङ्ग

📚 अमरकोश में:
• ऊँचा (३.१.६९) — पर्याय: प्रांशु, उन्नत, उदग्र, उच्छ्रित, तुंग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें