🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:29:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्चार (पुंलिङ्ग)

कथन, उच्चारण, उद्घोषणा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्चारःउच्चारौउच्चाराः
द्वितीयाउच्चारम्उच्चारौउच्चारान्
तृतीयाउच्चारेणउच्चाराभ्याम्उच्चारैः
चतुर्थीउच्चारायउच्चाराभ्याम्उच्चारेभ्यः
पञ्चमीउच्चारात् / उच्चाराद्उच्चाराभ्याम्उच्चारेभ्यः
षष्ठीउच्चारस्यउच्चारयोःउच्चाराणाम्
सप्तमीउच्चारेउच्चारयोःउच्चारेषु
सम्बोधनहे उच्चारहे उच्चारौहे उच्चाराः

अर्थ: कथन, उच्चारण, उद्घोषणा
संस्कृत: पर्याय: अवस्कर, शमल, शकृत्, पुरीष, गूथ

📚 अमरकोश में:
• मल (२.६.६८) — पर्याय: अवस्कर, शमल, शकृत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उच्चार (नपुंसकलिङ्ग)

कथन, उच्चारण, उद्घोषणा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्चारम्उच्चारेउच्चाराणि
द्वितीयाउच्चारम्उच्चारेउच्चाराणि
तृतीयाउच्चारेणउच्चाराभ्याम्उच्चारैः
चतुर्थीउच्चारायउच्चाराभ्याम्उच्चारेभ्यः
पञ्चमीउच्चारात् / उच्चाराद्उच्चाराभ्याम्उच्चारेभ्यः
षष्ठीउच्चारस्यउच्चारयोःउच्चाराणाम्
सप्तमीउच्चारेउच्चारयोःउच्चारेषु
सम्बोधनहे उच्चारहे उच्चारेहे उच्चाराणि

अर्थ: कथन, उच्चारण, उद्घोषणा
संस्कृत: पर्याय: अवस्कर, शमल, शकृत्, पुरीष, गूथ
English: rising, TS. ii, 3, 12, 2

📚 अमरकोश में:
• मल (२.६.६८) — पर्याय: अवस्कर, शमल, शकृत्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें