🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:50:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्छासन (पुंलिङ्ग)

नियंत्रण में न रहने वाला, निरंकुश, उद्दंड

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छासनःउच्छासनौउच्छासनाः
द्वितीयाउच्छासनम्उच्छासनौउच्छासनान्
तृतीयाउच्छासनेनउच्छासनाभ्याम्उच्छासनैः
चतुर्थीउच्छासनायउच्छासनाभ्याम्उच्छासनेभ्यः
पञ्चमीउच्छासनात् / उच्छासनाद्उच्छासनाभ्याम्उच्छासनेभ्यः
षष्ठीउच्छासनस्यउच्छासनयोःउच्छासनानाम्
सप्तमीउच्छासनेउच्छासनयोःउच्छासनेषु
सम्बोधनहे उच्छासनहे उच्छासनौहे उच्छासनाः

अर्थ: नियंत्रण में न रहने वाला, निरंकुश, उद्दंड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उच्छासन (नपुंसकलिङ्ग)

नियंत्रण में न रहने वाला, निरंकुश, उद्दंड

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छासनम्उच्छासनेउच्छासनानि
द्वितीयाउच्छासनम्उच्छासनेउच्छासनानि
तृतीयाउच्छासनेनउच्छासनाभ्याम्उच्छासनैः
चतुर्थीउच्छासनायउच्छासनाभ्याम्उच्छासनेभ्यः
पञ्चमीउच्छासनात् / उच्छासनाद्उच्छासनाभ्याम्उच्छासनेभ्यः
षष्ठीउच्छासनस्यउच्छासनयोःउच्छासनानाम्
सप्तमीउच्छासनेउच्छासनयोःउच्छासनेषु
सम्बोधनहे उच्छासनहे उच्छासनेहे उच्छासनानि

अर्थ: नियंत्रण में न रहने वाला, निरंकुश, उद्दंड

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬