🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:06:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्छिख (पुंलिङ्ग)

उद्गता शिखा यस्य शिखा युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छिखःउच्छिखौउच्छिखाः
द्वितीयाउच्छिखम्उच्छिखौउच्छिखान्
तृतीयाउच्छिखेनउच्छिखाभ्याम्उच्छिखैः
चतुर्थीउच्छिखायउच्छिखाभ्याम्उच्छिखेभ्यः
पञ्चमीउच्छिखात् / उच्छिखाद्उच्छिखाभ्याम्उच्छिखेभ्यः
षष्ठीउच्छिखस्यउच्छिखयोःउच्छिखानाम्
सप्तमीउच्छिखेउच्छिखयोःउच्छिखेषु
सम्बोधनहे उच्छिखहे उच्छिखौहे उच्छिखाः

अर्थ: उद्गता शिखा यस्य शिखा युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उच्छिख (नपुंसकलिङ्ग)

उद्गता शिखा यस्य शिखा युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छिखम्उच्छिखेउच्छिखानि
द्वितीयाउच्छिखम्उच्छिखेउच्छिखानि
तृतीयाउच्छिखेनउच्छिखाभ्याम्उच्छिखैः
चतुर्थीउच्छिखायउच्छिखाभ्याम्उच्छिखेभ्यः
पञ्चमीउच्छिखात् / उच्छिखाद्उच्छिखाभ्याम्उच्छिखेभ्यः
षष्ठीउच्छिखस्यउच्छिखयोःउच्छिखानाम्
सप्तमीउच्छिखेउच्छिखयोःउच्छिखेषु
सम्बोधनहे उच्छिखहे उच्छिखेहे उच्छिखानि

अर्थ: उद्गता शिखा यस्य शिखा युक्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें