🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:01:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्छेष (पुंलिङ्ग)

अवशेष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छेषःउच्छेषौउच्छेषाः
द्वितीयाउच्छेषम्उच्छेषौउच्छेषान्
तृतीयाउच्छेषेणउच्छेषाभ्याम्उच्छेषैः
चतुर्थीउच्छेषायउच्छेषाभ्याम्उच्छेषेभ्यः
पञ्चमीउच्छेषात् / उच्छेषाद्उच्छेषाभ्याम्उच्छेषेभ्यः
षष्ठीउच्छेषस्यउच्छेषयोःउच्छेषाणाम्
सप्तमीउच्छेषेउच्छेषयोःउच्छेषेषु
सम्बोधनहे उच्छेषहे उच्छेषौहे उच्छेषाः

अर्थ: अवशेष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उच्छेष (नपुंसकलिङ्ग)

अवशेष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छेषम्उच्छेषेउच्छेषाणि
द्वितीयाउच्छेषम्उच्छेषेउच्छेषाणि
तृतीयाउच्छेषेणउच्छेषाभ्याम्उच्छेषैः
चतुर्थीउच्छेषायउच्छेषाभ्याम्उच्छेषेभ्यः
पञ्चमीउच्छेषात् / उच्छेषाद्उच्छेषाभ्याम्उच्छेषेभ्यः
षष्ठीउच्छेषस्यउच्छेषयोःउच्छेषाणाम्
सप्तमीउच्छेषेउच्छेषयोःउच्छेषेषु
सम्बोधनहे उच्छेषहे उच्छेषेहे उच्छेषाणि

अर्थ: अवशेष
English: left remaining, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬