🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:05:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उच्छ्रय (पुंलिङ्ग)

एक प्रकार का कलात्मक स्तम्भ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउच्छ्रयःउच्छ्रयौउच्छ्रयाः
द्वितीयाउच्छ्रयम्उच्छ्रयौउच्छ्रयान्
तृतीयाउच्छ्रयेणउच्छ्रयाभ्याम्उच्छ्रयैः
चतुर्थीउच्छ्रयायउच्छ्रयाभ्याम्उच्छ्रयेभ्यः
पञ्चमीउच्छ्रयात् / उच्छ्रयाद्उच्छ्रयाभ्याम्उच्छ्रयेभ्यः
षष्ठीउच्छ्रयस्यउच्छ्रययोःउच्छ्रयाणाम्
सप्तमीउच्छ्रयेउच्छ्रययोःउच्छ्रयेषु
सम्बोधनहे उच्छ्रयहे उच्छ्रयौहे उच्छ्रयाः

अर्थ: एक प्रकार का कलात्मक स्तम्भ
संस्कृत: पर्याय: उच्छ्राय, उत्सेध

📚 अमरकोश में:
• पर्वत/वृक्ष आदि की ऊँचाई (२.४.१०) — पर्याय: उच्छ्राय, उत्सेध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें