🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:26:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्कच (पुंलिङ्ग)

जिसके बाल सीधे ऊपर को खड़े हों।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्कचःउत्कचौउत्कचाः
द्वितीयाउत्कचम्उत्कचौउत्कचान्
तृतीयाउत्कचेनउत्कचाभ्याम्उत्कचैः
चतुर्थीउत्कचायउत्कचाभ्याम्उत्कचेभ्यः
पञ्चमीउत्कचात् / उत्कचाद्उत्कचाभ्याम्उत्कचेभ्यः
षष्ठीउत्कचस्यउत्कचयोःउत्कचानाम्
सप्तमीउत्कचेउत्कचयोःउत्कचेषु
सम्बोधनहे उत्कचहे उत्कचौहे उत्कचाः

अर्थ: जिसके बाल सीधे ऊपर को खड़े हों।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उत्कच (नपुंसकलिङ्ग)

जिसके बाल सीधे ऊपर को खड़े हों।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्कचम्उत्कचेउत्कचानि
द्वितीयाउत्कचम्उत्कचेउत्कचानि
तृतीयाउत्कचेनउत्कचाभ्याम्उत्कचैः
चतुर्थीउत्कचायउत्कचाभ्याम्उत्कचेभ्यः
पञ्चमीउत्कचात् / उत्कचाद्उत्कचाभ्याम्उत्कचेभ्यः
षष्ठीउत्कचस्यउत्कचयोःउत्कचानाम्
सप्तमीउत्कचेउत्कचयोःउत्कचेषु
सम्बोधनहे उत्कचहे उत्कचेहे उत्कचानि

अर्थ: जिसके बाल सीधे ऊपर को खड़े हों।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें