🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:39:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्तमगाय (पुंलिङ्ग)

उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + गाय (गाना, भजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्तमगायःउत्तमगायौउत्तमगायाः
द्वितीयाउत्तमगायम्उत्तमगायौउत्तमगायान्
तृतीयाउत्तमगायेनउत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायैः
चतुर्थीउत्तमगायायउत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायेभ्यः
पञ्चमीउत्तमगायात् / उत्तमगायाद्उत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायेभ्यः
षष्ठीउत्तमगायस्यउत्तमगाययोःउत्तमगायानाम्
सप्तमीउत्तमगायेउत्तमगाययोःउत्तमगायेषु
सम्बोधनहे उत्तमगायहे उत्तमगायौहे उत्तमगायाः

अर्थ: उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + गाय (गाना, भजन)
English: (either fr. 2. गाय) highly celebrated (or fr. 1. गाय) wide-striding (said of Viṣṇu), BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उत्तमगाय (नपुंसकलिङ्ग)

उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + गाय (गाना, भजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्तमगायम्उत्तमगायेउत्तमगायानि
द्वितीयाउत्तमगायम्उत्तमगायेउत्तमगायानि
तृतीयाउत्तमगायेनउत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायैः
चतुर्थीउत्तमगायायउत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायेभ्यः
पञ्चमीउत्तमगायात् / उत्तमगायाद्उत्तमगायाभ्याम्उत्तमगायेभ्यः
षष्ठीउत्तमगायस्यउत्तमगाययोःउत्तमगायानाम्
सप्तमीउत्तमगायेउत्तमगाययोःउत्तमगायेषु
सम्बोधनहे उत्तमगायहे उत्तमगायेहे उत्तमगायानि

अर्थ: उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + गाय (गाना, भजन)
English: (either fr. 2. गाय) highly celebrated (or fr. 1. गाय) wide-striding (said of Viṣṇu), BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬