🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:48:23 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्तमलाभ (पुंलिङ्ग)

उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + लाभ (उपलब्ध, प्राप्ति)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्तमलाभःउत्तमलाभौउत्तमलाभाः
द्वितीयाउत्तमलाभम्उत्तमलाभौउत्तमलाभान्
तृतीयाउत्तमलाभेनउत्तमलाभाभ्याम्उत्तमलाभैः
चतुर्थीउत्तमलाभायउत्तमलाभाभ्याम्उत्तमलाभेभ्यः
पञ्चमीउत्तमलाभात् / उत्तमलाभाद्उत्तमलाभाभ्याम्उत्तमलाभेभ्यः
षष्ठीउत्तमलाभस्यउत्तमलाभयोःउत्तमलाभानाम्
सप्तमीउत्तमलाभेउत्तमलाभयोःउत्तमलाभेषु
सम्बोधनहे उत्तमलाभहे उत्तमलाभौहे उत्तमलाभाः

अर्थ: उत्तम (प्रमुख, सर्वोच्च) + लाभ (उपलब्ध, प्राप्ति)
English: great profit, a double return.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬