🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:44:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्तरता (स्त्रीलिङ्ग)

उत्तर दिशा में पैदा होने वाला, उत्तरीय

🔎 आपका लिखा रूप उत्तरतः = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्तरताउत्तरतेउत्तरताः
द्वितीयाउत्तरताम्उत्तरतेउत्तरताः
तृतीयाउत्तरतयाउत्तरताभ्याम्उत्तरताभिः
चतुर्थीउत्तरतायैउत्तरताभ्याम्उत्तरताभ्यः
पञ्चमीउत्तरतायाःउत्तरताभ्याम्उत्तरताभ्यः
षष्ठीउत्तरतायाःउत्तरतयोःउत्तरतानाम्
सप्तमीउत्तरतायाम्उत्तरतयोःउत्तरतासु
सम्बोधनहे उत्तरतेहे उत्तरतेहे उत्तरताः

अर्थ: उत्तर दिशा में पैदा होने वाला, उत्तरीय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

तरत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उत्तरतः = पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातरत् / तरद्तरतीतरन्ति
द्वितीयातरत् / तरद्तरतीतरन्ति
तृतीयातरतातरद्भ्याम्तरद्भिः
चतुर्थीतरतेतरद्भ्याम्तरद्भ्यः
पञ्चमीतरतःतरद्भ्याम्तरद्भ्यः
षष्ठीतरतःतरतोःतरताम्
सप्तमीतरतितरतोःतरत्सु
सम्बोधनहे तरत् / हे तरद्हे तरतीहे तरन्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें