🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:37:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्थानीय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्थानीयःउत्थानीयौउत्थानीयाः
द्वितीयाउत्थानीयम्उत्थानीयौउत्थानीयान्
तृतीयाउत्थानीयेनउत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयैः
चतुर्थीउत्थानीयायउत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयेभ्यः
पञ्चमीउत्थानीयात् / उत्थानीयाद्उत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयेभ्यः
षष्ठीउत्थानीयस्यउत्थानीययोःउत्थानीयानाम्
सप्तमीउत्थानीयेउत्थानीययोःउत्थानीयेषु
सम्बोधनहे उत्थानीयहे उत्थानीयौहे उत्थानीयाः

अर्थ: —
English: belonging to the completion, forming the conclusion, TāṇḍyaBr. Comm. on Lāṭy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उत्थानीय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्थानीयम्उत्थानीयेउत्थानीयानि
द्वितीयाउत्थानीयम्उत्थानीयेउत्थानीयानि
तृतीयाउत्थानीयेनउत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयैः
चतुर्थीउत्थानीयायउत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयेभ्यः
पञ्चमीउत्थानीयात् / उत्थानीयाद्उत्थानीयाभ्याम्उत्थानीयेभ्यः
षष्ठीउत्थानीयस्यउत्थानीययोःउत्थानीयानाम्
सप्तमीउत्थानीयेउत्थानीययोःउत्थानीयेषु
सम्बोधनहे उत्थानीयहे उत्थानीयेहे उत्थानीयानि

अर्थ: —
English: belonging to the completion, forming the conclusion, TāṇḍyaBr. Comm. on Lāṭy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬