🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:09:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्सर्ग (पुंलिङ्ग)

एक ओर रख देना, छोड़ देना, तिलांजलि देना, स्थगन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्सर्गःउत्सर्गौउत्सर्गाः
द्वितीयाउत्सर्गम्उत्सर्गौउत्सर्गान्
तृतीयाउत्सर्गेणउत्सर्गाभ्याम्उत्सर्गैः
चतुर्थीउत्सर्गायउत्सर्गाभ्याम्उत्सर्गेभ्यः
पञ्चमीउत्सर्गात् / उत्सर्गाद्उत्सर्गाभ्याम्उत्सर्गेभ्यः
षष्ठीउत्सर्गस्यउत्सर्गयोःउत्सर्गाणाम्
सप्तमीउत्सर्गेउत्सर्गयोःउत्सर्गेषु
सम्बोधनहे उत्सर्गहे उत्सर्गौहे उत्सर्गाः

अर्थ: एक ओर रख देना, छोड़ देना, तिलांजलि देना, स्थगन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें