🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:59:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्सादि (पुंलिङ्ग)

उत्स (झरना, फौवारा) + आदि (आरम्भ, उपक्रम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्सादिःउत्सादीउत्सादयः
द्वितीयाउत्सादिम्उत्सादीउत्सादीन्
तृतीयाउत्सादिनाउत्सादिभ्याम्उत्सादिभिः
चतुर्थीउत्सादयेउत्सादिभ्याम्उत्सादिभ्यः
पञ्चमीउत्सादेःउत्सादिभ्याम्उत्सादिभ्यः
षष्ठीउत्सादेःउत्साद्योःउत्सादीनाम्
सप्तमीउत्सादौउत्साद्योःउत्सादिषु
सम्बोधनहे उत्सादेहे उत्सादीहे उत्सादयः

अर्थ: उत्स (झरना, फौवारा) + आदि (आरम्भ, उपक्रम)
English: N. of a gaṇa, Pāṇ. iv, 1, 86.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬