🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:21:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उत्साहन (नपुंसकलिङ्ग)

प्रयत्न, अध्यवसाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउत्साहनम्उत्साहनेउत्साहनानि
द्वितीयाउत्साहनम्उत्साहनेउत्साहनानि
तृतीयाउत्साहनेनउत्साहनाभ्याम्उत्साहनैः
चतुर्थीउत्साहनायउत्साहनाभ्याम्उत्साहनेभ्यः
पञ्चमीउत्साहनात् / उत्साहनाद्उत्साहनाभ्याम्उत्साहनेभ्यः
षष्ठीउत्साहनस्यउत्साहनयोःउत्साहनानाम्
सप्तमीउत्साहनेउत्साहनयोःउत्साहनेषु
सम्बोधनहे उत्साहनहे उत्साहनेहे उत्साहनानि

अर्थ: प्रयत्न, अध्यवसाय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬