🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:45:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदकमन्थ (पुंलिङ्ग)

उदक (पानी, जल) + मन्थ (बिलोना, इधर उधर हिलाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदकमन्थःउदकमन्थौउदकमन्थाः
द्वितीयाउदकमन्थम्उदकमन्थौउदकमन्थान्
तृतीयाउदकमन्थेनउदकमन्थाभ्याम्उदकमन्थैः
चतुर्थीउदकमन्थायउदकमन्थाभ्याम्उदकमन्थेभ्यः
पञ्चमीउदकमन्थात् / उदकमन्थाद्उदकमन्थाभ्याम्उदकमन्थेभ्यः
षष्ठीउदकमन्थस्यउदकमन्थयोःउदकमन्थानाम्
सप्तमीउदकमन्थेउदकमन्थयोःउदकमन्थेषु
सम्बोधनहे उदकमन्थहे उदकमन्थौहे उदकमन्थाः

अर्थ: उदक (पानी, जल) + मन्थ (बिलोना, इधर उधर हिलाना)
English: a mixture of water and meal stirred together, Pāṇ. vi, 3, 60.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬