🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:49:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदन्यज (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्यजःउदन्यजौउदन्यजाः
द्वितीयाउदन्यजम्उदन्यजौउदन्यजान्
तृतीयाउदन्यजेनउदन्यजाभ्याम्उदन्यजैः
चतुर्थीउदन्यजायउदन्यजाभ्याम्उदन्यजेभ्यः
पञ्चमीउदन्यजात् / उदन्यजाद्उदन्यजाभ्याम्उदन्यजेभ्यः
षष्ठीउदन्यजस्यउदन्यजयोःउदन्यजानाम्
सप्तमीउदन्यजेउदन्यजयोःउदन्यजेषु
सम्बोधनहे उदन्यजहे उदन्यजौहे उदन्यजाः

अर्थ: —
English: born or living in water, RV. x, 106, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदन्यज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्यजम्उदन्यजेउदन्यजानि
द्वितीयाउदन्यजम्उदन्यजेउदन्यजानि
तृतीयाउदन्यजेनउदन्यजाभ्याम्उदन्यजैः
चतुर्थीउदन्यजायउदन्यजाभ्याम्उदन्यजेभ्यः
पञ्चमीउदन्यजात् / उदन्यजाद्उदन्यजाभ्याम्उदन्यजेभ्यः
षष्ठीउदन्यजस्यउदन्यजयोःउदन्यजानाम्
सप्तमीउदन्यजेउदन्यजयोःउदन्यजेषु
सम्बोधनहे उदन्यजहे उदन्यजेहे उदन्यजानि

अर्थ: —
English: born or living in water, RV. x, 106, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें