🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:55:57 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदन्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्युःउदन्यूउदन्यवः
द्वितीयाउदन्युम्उदन्यूउदन्यून्
तृतीयाउदन्युनाउदन्युभ्याम्उदन्युभिः
चतुर्थीउदन्यवेउदन्युभ्याम्उदन्युभ्यः
पञ्चमीउदन्योःउदन्युभ्याम्उदन्युभ्यः
षष्ठीउदन्योःउदन्य्वोःउदन्यूनाम्
सप्तमीउदन्यौउदन्य्वोःउदन्युषु
सम्बोधनहे उदन्योहे उदन्यूहे उदन्यवः

अर्थ: —
English: liking or seeking water, RV. v, 57, 1

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदन्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्युउदन्युनीउदन्यूनि
द्वितीयाउदन्युउदन्युनीउदन्यूनि
तृतीयाउदन्युनाउदन्युभ्याम्उदन्युभिः
चतुर्थीउदन्युने / उदन्यवेउदन्युभ्याम्उदन्युभ्यः
पञ्चमीउदन्युनः / उदन्योःउदन्युभ्याम्उदन्युभ्यः
षष्ठीउदन्युनः / उदन्योःउदन्युनोः / उदन्य्वोःउदन्यूनाम्
सप्तमीउदन्युनि / उदन्यौउदन्युनोः / उदन्य्वोःउदन्युषु
सम्बोधनहे उदन्यु / हे उदन्योहे उदन्युनीहे उदन्यूनि

अर्थ: —
English: liking or seeking water, RV. v, 57, 1

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें