🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:02:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदन्वत् (पुंलिङ्ग)

उदन् आदेशः, मस्य वः" समुद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्वान्उदन्वन्तौउदन्वन्तः
द्वितीयाउदन्वन्तम्उदन्वन्तौउदन्वतः
तृतीयाउदन्वताउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भिः
चतुर्थीउदन्वतेउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भ्यः
पञ्चमीउदन्वतःउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भ्यः
षष्ठीउदन्वतःउदन्वतोःउदन्वताम्
सप्तमीउदन्वतिउदन्वतोःउदन्वत्सु
सम्बोधनहे उदन्वन्हे उदन्वन्तौहे उदन्वन्तः

अर्थ: उदन् आदेशः, मस्य वः" समुद्र
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अब्धि, अकूपार, पारावार, सरित्पति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदन्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

उदन् आदेशः, मस्य वः" समुद्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदन्वत् / उदन्वद्उदन्वतीउदन्वन्ति
द्वितीयाउदन्वत् / उदन्वद्उदन्वतीउदन्वन्ति
तृतीयाउदन्वताउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भिः
चतुर्थीउदन्वतेउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भ्यः
पञ्चमीउदन्वतःउदन्वद्भ्याम्उदन्वद्भ्यः
षष्ठीउदन्वतःउदन्वतोःउदन्वताम्
सप्तमीउदन्वतिउदन्वतोःउदन्वत्सु
सम्बोधनहे उदन्वत् / हे उदन्वद्हे उदन्वतीहे उदन्वन्ति

अर्थ: उदन् आदेशः, मस्य वः" समुद्र
संस्कृत: पर्याय: समुद्र, अब्धि, अकूपार, पारावार, सरित्पति
English: wavy, watery, abounding in water, RV. v, 83, 7; vii, 50, 4; AV. xviii, 2, 48; xix, 9, 1

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬