🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:05:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदयप्राण (पुंलिङ्ग)

उदय (उन्नयन, उत्कर्ष) + प्राण (सांस, श्वास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदयप्राणःउदयप्राणौउदयप्राणाः
द्वितीयाउदयप्राणम्उदयप्राणौउदयप्राणान्
तृतीयाउदयप्राणेनउदयप्राणाभ्याम्उदयप्राणैः
चतुर्थीउदयप्राणायउदयप्राणाभ्याम्उदयप्राणेभ्यः
पञ्चमीउदयप्राणात् / उदयप्राणाद्उदयप्राणाभ्याम्उदयप्राणेभ्यः
षष्ठीउदयप्राणस्यउदयप्राणयोःउदयप्राणानाम्
सप्तमीउदयप्राणेउदयप्राणयोःउदयप्राणेषु
सम्बोधनहे उदयप्राणहे उदयप्राणौहे उदयप्राणाः

अर्थ: उदय (उन्नयन, उत्कर्ष) + प्राण (सांस, श्वास)
English: pl. a particular measure of time (reckoned by the number of respirations till the rising of a particular const

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬