🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदात्त (पुंलिङ्ग)

उच्च, उन्न्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदात्तःउदात्तौउदात्ताः
द्वितीयाउदात्तम्उदात्तौउदात्तान्
तृतीयाउदात्तेनउदात्ताभ्याम्उदात्तैः
चतुर्थीउदात्तायउदात्ताभ्याम्उदात्तेभ्यः
पञ्चमीउदात्तात् / उदात्ताद्उदात्ताभ्याम्उदात्तेभ्यः
षष्ठीउदात्तस्यउदात्तयोःउदात्तानाम्
सप्तमीउदात्तेउदात्तयोःउदात्तेषु
सम्बोधनहे उदात्तहे उदात्तौहे उदात्ताः

अर्थ: उच्च, उन्न्त

📚 अमरकोश में:
• प्राचीन घटनाओं का वर्णन (१.६.४) — पर्याय: इतिहास, पुरावृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदात्त (नपुंसकलिङ्ग)

उच्च, उन्न्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदात्तम्उदात्तेउदात्तानि
द्वितीयाउदात्तम्उदात्तेउदात्तानि
तृतीयाउदात्तेनउदात्ताभ्याम्उदात्तैः
चतुर्थीउदात्तायउदात्ताभ्याम्उदात्तेभ्यः
पञ्चमीउदात्तात् / उदात्ताद्उदात्ताभ्याम्उदात्तेभ्यः
षष्ठीउदात्तस्यउदात्तयोःउदात्तानाम्
सप्तमीउदात्तेउदात्तयोःउदात्तेषु
सम्बोधनहे उदात्तहे उदात्तेहे उदात्तानि

अर्थ: उच्च, उन्न्त

📚 अमरकोश में:
• प्राचीन घटनाओं का वर्णन (१.६.४) — पर्याय: इतिहास, पुरावृत्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें