🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:15:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदारधी (पुंलिङ्ग)

उदात्त, प्रतिभाशील, अत्यन्त बुद्धिमान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदारधीःउदारध्यौउदारध्यः
द्वितीयाउदारध्यम्उदारध्यौउदारध्यः
तृतीयाउदारध्याउदारधीभ्याम्उदारधीभिः
चतुर्थीउदारध्येउदारधीभ्याम्उदारधीभ्यः
पञ्चमीउदारध्यःउदारधीभ्याम्उदारधीभ्यः
षष्ठीउदारध्यःउदारध्योःउदारध्याम्
सप्तमीउदारध्यिउदारध्योःउदारधीषु
सम्बोधनहे उदारधीःहे उदारध्यौहे उदारध्यः

अर्थ: उदात्त, प्रतिभाशील, अत्यन्त बुद्धिमान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदारधी (नपुंसकलिङ्ग)

उदात्त, प्रतिभाशील, अत्यन्त बुद्धिमान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदारधिउदारधिनीउदारधीनि
द्वितीयाउदारधिउदारधिनीउदारधीनि
तृतीयाउदारधिना / उदारध्याउदारधिभ्याम्उदारधिभिः
चतुर्थीउदारधिने / उदारध्येउदारधिभ्याम्उदारधिभ्यः
पञ्चमीउदारधिनः / उदारध्यःउदारधिभ्याम्उदारधिभ्यः
षष्ठीउदारधिनः / उदारध्यःउदारधिनोः / उदारध्योःउदारधीनाम् / उदारध्याम्
सप्तमीउदारधिनि / उदारध्यिउदारधिनोः / उदारध्योःउदारधिषु
सम्बोधनहे उदारधि / हे उदारधेहे उदारधिनीहे उदारधीनि

अर्थ: उदात्त, प्रतिभाशील, अत्यन्त बुद्धिमान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें