🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:50:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदाहार्य (पुंलिङ्ग)

उद (पानी, जल) + अहार्य (पहाड़)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदाहार्यःउदाहार्यौउदाहार्याः
द्वितीयाउदाहार्यम्उदाहार्यौउदाहार्यान्
तृतीयाउदाहार्येणउदाहार्याभ्याम्उदाहार्यैः
चतुर्थीउदाहार्यायउदाहार्याभ्याम्उदाहार्येभ्यः
पञ्चमीउदाहार्यात् / उदाहार्याद्उदाहार्याभ्याम्उदाहार्येभ्यः
षष्ठीउदाहार्यस्यउदाहार्ययोःउदाहार्याणाम्
सप्तमीउदाहार्येउदाहार्ययोःउदाहार्येषु
सम्बोधनहे उदाहार्यहे उदाहार्यौहे उदाहार्याः

अर्थ: उद (पानी, जल) + अहार्य (पहाड़)
English: = उद्-आहरणीय above.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदाहार्य (नपुंसकलिङ्ग)

उद (पानी, जल) + अहार्य ("दृढ़, अविचल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदाहार्यम्उदाहार्येउदाहार्याणि
द्वितीयाउदाहार्यम्उदाहार्येउदाहार्याणि
तृतीयाउदाहार्येणउदाहार्याभ्याम्उदाहार्यैः
चतुर्थीउदाहार्यायउदाहार्याभ्याम्उदाहार्येभ्यः
पञ्चमीउदाहार्यात् / उदाहार्याद्उदाहार्याभ्याम्उदाहार्येभ्यः
षष्ठीउदाहार्यस्यउदाहार्ययोःउदाहार्याणाम्
सप्तमीउदाहार्येउदाहार्ययोःउदाहार्येषु
सम्बोधनहे उदाहार्यहे उदाहार्येहे उदाहार्याणि

अर्थ: उद (पानी, जल) + अहार्य ("दृढ़, अविचल)
English: = उद्-आहरणीय above.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬