🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:49:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उदीच्य (पुंलिङ्ग)

उत्तर दिशा मे होने या रहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदीच्यःउदीच्यौउदीच्याः
द्वितीयाउदीच्यम्उदीच्यौउदीच्यान्
तृतीयाउदीच्येनउदीच्याभ्याम्उदीच्यैः
चतुर्थीउदीच्यायउदीच्याभ्याम्उदीच्येभ्यः
पञ्चमीउदीच्यात् / उदीच्याद्उदीच्याभ्याम्उदीच्येभ्यः
षष्ठीउदीच्यस्यउदीच्ययोःउदीच्यानाम्
सप्तमीउदीच्येउदीच्ययोःउदीच्येषु
सम्बोधनहे उदीच्यहे उदीच्यौहे उदीच्याः

अर्थ: उत्तर दिशा मे होने या रहने वाला
संस्कृत: पर्याय: बाल, ह्रीबेर, बर्हिष्ठ, केशाम्बुनाम

📚 अमरकोश में:
• नेत्रबाला (ह्रीबेर) के नाम (२.४.१२२) — पर्याय: बाल, ह्रीबेर, बर्हिष्ठ, केश, जल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उदीच्य (नपुंसकलिङ्ग)

उत्तर दिशा मे होने या रहने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउदीच्यम्उदीच्येउदीच्यानि
द्वितीयाउदीच्यम्उदीच्येउदीच्यानि
तृतीयाउदीच्येनउदीच्याभ्याम्उदीच्यैः
चतुर्थीउदीच्यायउदीच्याभ्याम्उदीच्येभ्यः
पञ्चमीउदीच्यात् / उदीच्याद्उदीच्याभ्याम्उदीच्येभ्यः
षष्ठीउदीच्यस्यउदीच्ययोःउदीच्यानाम्
सप्तमीउदीच्येउदीच्ययोःउदीच्येषु
सम्बोधनहे उदीच्यहे उदीच्येहे उदीच्यानि

अर्थ: उत्तर दिशा मे होने या रहने वाला
संस्कृत: पर्याय: बाल, ह्रीबेर, बर्हिष्ठ, केशाम्बुनाम

📚 अमरकोश में:
• नेत्रबाला (ह्रीबेर) के नाम (२.४.१२२) — पर्याय: बाल, ह्रीबेर, बर्हिष्ठ, केश, जल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें