🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:59:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्दान (नपुंसकलिङ्ग)

बंधन, कैद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्दानम्उद्दानेउद्दानानि
द्वितीयाउद्दानम्उद्दानेउद्दानानि
तृतीयाउद्दानेनउद्दानाभ्याम्उद्दानैः
चतुर्थीउद्दानायउद्दानाभ्याम्उद्दानेभ्यः
पञ्चमीउद्दानात् / उद्दानाद्उद्दानाभ्याम्उद्दानेभ्यः
षष्ठीउद्दानस्यउद्दानयोःउद्दानानाम्
सप्तमीउद्दानेउद्दानयोःउद्दानेषु
सम्बोधनहे उद्दानहे उद्दानेहे उद्दानानि

अर्थ: बंधन, कैद
संस्कृत: पर्याय: बन्धन, प्रसिति, चार, पाश

📚 अमरकोश में:
• बाँधना (२.८.२६) — पर्याय: बन्धन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें