🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:07:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्दीपन (नपुंसकलिङ्ग)

जलाने वाला, उत्तेजना देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्दीपनम्उद्दीपनेउद्दीपनानि
द्वितीयाउद्दीपनम्उद्दीपनेउद्दीपनानि
तृतीयाउद्दीपनेनउद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनैः
चतुर्थीउद्दीपनायउद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनेभ्यः
पञ्चमीउद्दीपनात् / उद्दीपनाद्उद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनेभ्यः
षष्ठीउद्दीपनस्यउद्दीपनयोःउद्दीपनानाम्
सप्तमीउद्दीपनेउद्दीपनयोःउद्दीपनेषु
सम्बोधनहे उद्दीपनहे उद्दीपनेहे उद्दीपनानि

अर्थ: जलाने वाला, उत्तेजना देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्दीपन (पुंलिङ्ग)

जलाने वाला, उत्तेजना देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्दीपनःउद्दीपनौउद्दीपनाः
द्वितीयाउद्दीपनम्उद्दीपनौउद्दीपनान्
तृतीयाउद्दीपनेनउद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनैः
चतुर्थीउद्दीपनायउद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनेभ्यः
पञ्चमीउद्दीपनात् / उद्दीपनाद्उद्दीपनाभ्याम्उद्दीपनेभ्यः
षष्ठीउद्दीपनस्यउद्दीपनयोःउद्दीपनानाम्
सप्तमीउद्दीपनेउद्दीपनयोःउद्दीपनेषु
सम्बोधनहे उद्दीपनहे उद्दीपनौहे उद्दीपनाः

अर्थ: जलाने वाला, उत्तेजना देने वाला
English: inflaming, exciting, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬