🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:14:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्देशक (पुंलिङ्ग)

निदर्शन, दृष्टान्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्देशकःउद्देशकौउद्देशकाः
द्वितीयाउद्देशकम्उद्देशकौउद्देशकान्
तृतीयाउद्देशकेनउद्देशकाभ्याम्उद्देशकैः
चतुर्थीउद्देशकायउद्देशकाभ्याम्उद्देशकेभ्यः
पञ्चमीउद्देशकात् / उद्देशकाद्उद्देशकाभ्याम्उद्देशकेभ्यः
षष्ठीउद्देशकस्यउद्देशकयोःउद्देशकानाम्
सप्तमीउद्देशकेउद्देशकयोःउद्देशकेषु
सम्बोधनहे उद्देशकहे उद्देशकौहे उद्देशकाः

अर्थ: निदर्शन, दृष्टान्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्देशक (नपुंसकलिङ्ग)

निदर्शन, दृष्टान्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्देशकम्उद्देशकेउद्देशकानि
द्वितीयाउद्देशकम्उद्देशकेउद्देशकानि
तृतीयाउद्देशकेनउद्देशकाभ्याम्उद्देशकैः
चतुर्थीउद्देशकायउद्देशकाभ्याम्उद्देशकेभ्यः
पञ्चमीउद्देशकात् / उद्देशकाद्उद्देशकाभ्याम्उद्देशकेभ्यः
षष्ठीउद्देशकस्यउद्देशकयोःउद्देशकानाम्
सप्तमीउद्देशकेउद्देशकयोःउद्देशकेषु
सम्बोधनहे उद्देशकहे उद्देशकेहे उद्देशकानि

अर्थ: निदर्शन, दृष्टान्त
English: illustrative, explanatory, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬