🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:33:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्धान (नपुंसकलिङ्ग)

चूल्हा, अंगीठी, यज्ञ्कुण्ड

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्धानम्उद्धानेउद्धानानि
द्वितीयाउद्धानम्उद्धानेउद्धानानि
तृतीयाउद्धानेनउद्धानाभ्याम्उद्धानैः
चतुर्थीउद्धानायउद्धानाभ्याम्उद्धानेभ्यः
पञ्चमीउद्धानात् / उद्धानाद्उद्धानाभ्याम्उद्धानेभ्यः
षष्ठीउद्धानस्यउद्धानयोःउद्धानानाम्
सप्तमीउद्धानेउद्धानयोःउद्धानेषु
सम्बोधनहे उद्धानहे उद्धानेहे उद्धानानि

अर्थ: चूल्हा, अंगीठी, यज्ञ्कुण्ड
संस्कृत: पर्याय: अश्मन्त, अधिश्रयणी, चुल्ली, अन्तिका

📚 अमरकोश में:
• चूल्हा (२.९.२९) — पर्याय: अश्मन्त, अधिश्रयणी, चुल्लि, अन्तिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें