🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:55:01 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्धारक (पुंलिङ्ग)

ऊपर उठाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्धारकःउद्धारकौउद्धारकाः
द्वितीयाउद्धारकम्उद्धारकौउद्धारकान्
तृतीयाउद्धारकेणउद्धारकाभ्याम्उद्धारकैः
चतुर्थीउद्धारकायउद्धारकाभ्याम्उद्धारकेभ्यः
पञ्चमीउद्धारकात् / उद्धारकाद्उद्धारकाभ्याम्उद्धारकेभ्यः
षष्ठीउद्धारकस्यउद्धारकयोःउद्धारकाणाम्
सप्तमीउद्धारकेउद्धारकयोःउद्धारकेषु
सम्बोधनहे उद्धारकहे उद्धारकौहे उद्धारकाः

अर्थ: ऊपर उठाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्धारक (नपुंसकलिङ्ग)

ऊपर उठाने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्धारकम्उद्धारकेउद्धारकाणि
द्वितीयाउद्धारकम्उद्धारकेउद्धारकाणि
तृतीयाउद्धारकेणउद्धारकाभ्याम्उद्धारकैः
चतुर्थीउद्धारकायउद्धारकाभ्याम्उद्धारकेभ्यः
पञ्चमीउद्धारकात् / उद्धारकाद्उद्धारकाभ्याम्उद्धारकेभ्यः
षष्ठीउद्धारकस्यउद्धारकयोःउद्धारकाणाम्
सप्तमीउद्धारकेउद्धारकयोःउद्धारकेषु
सम्बोधनहे उद्धारकहे उद्धारकेहे उद्धारकाणि

अर्थ: ऊपर उठाने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬