🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:02:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्धृत (पुंलिङ्ग)

बाहर खींचा हुआ, निकाला हुआ, निचोड़ कर निकाला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्धृतःउद्धृतौउद्धृताः
द्वितीयाउद्धृतम्उद्धृतौउद्धृतान्
तृतीयाउद्धृतेनउद्धृताभ्याम्उद्धृतैः
चतुर्थीउद्धृतायउद्धृताभ्याम्उद्धृतेभ्यः
पञ्चमीउद्धृतात् / उद्धृताद्उद्धृताभ्याम्उद्धृतेभ्यः
षष्ठीउद्धृतस्यउद्धृतयोःउद्धृतानाम्
सप्तमीउद्धृतेउद्धृतयोःउद्धृतेषु
सम्बोधनहे उद्धृतहे उद्धृतौहे उद्धृताः

अर्थ: बाहर खींचा हुआ, निकाला हुआ, निचोड़ कर निकाला हुआ
संस्कृत: पर्याय: समुदक्त

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्धृत (नपुंसकलिङ्ग)

बाहर खींचा हुआ, निकाला हुआ, निचोड़ कर निकाला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्धृतम्उद्धृतेउद्धृतानि
द्वितीयाउद्धृतम्उद्धृतेउद्धृतानि
तृतीयाउद्धृतेनउद्धृताभ्याम्उद्धृतैः
चतुर्थीउद्धृतायउद्धृताभ्याम्उद्धृतेभ्यः
पञ्चमीउद्धृतात् / उद्धृताद्उद्धृताभ्याम्उद्धृतेभ्यः
षष्ठीउद्धृतस्यउद्धृतयोःउद्धृतानाम्
सप्तमीउद्धृतेउद्धृतयोःउद्धृतेषु
सम्बोधनहे उद्धृतहे उद्धृतेहे उद्धृतानि

अर्थ: बाहर खींचा हुआ, निकाला हुआ, निचोड़ कर निकाला हुआ
संस्कृत: पर्याय: समुदक्त

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬