🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:19:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्यत (पुंलिङ्ग)

उठाया हुआ, ऊँचा किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्यतःउद्यतौउद्यताः
द्वितीयाउद्यतम्उद्यतौउद्यतान्
तृतीयाउद्यतेनउद्यताभ्याम्उद्यतैः
चतुर्थीउद्यतायउद्यताभ्याम्उद्यतेभ्यः
पञ्चमीउद्यतात् / उद्यताद्उद्यताभ्याम्उद्यतेभ्यः
षष्ठीउद्यतस्यउद्यतयोःउद्यतानाम्
सप्तमीउद्यतेउद्यतयोःउद्यतेषु
सम्बोधनहे उद्यतहे उद्यतौहे उद्यताः

अर्थ: उठाया हुआ, ऊँचा किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: उद्गूर्ण

📚 अमरकोश में:
• उठाया (शस्त्र) (३.१.८८) — पर्याय: उद्गूर्ण
• उत्थित (३.३.९२) — पर्याय: बढ़ता, उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्यत (नपुंसकलिङ्ग)

उठाया हुआ, ऊँचा किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्यतम्उद्यतेउद्यतानि
द्वितीयाउद्यतम्उद्यतेउद्यतानि
तृतीयाउद्यतेनउद्यताभ्याम्उद्यतैः
चतुर्थीउद्यतायउद्यताभ्याम्उद्यतेभ्यः
पञ्चमीउद्यतात् / उद्यताद्उद्यताभ्याम्उद्यतेभ्यः
षष्ठीउद्यतस्यउद्यतयोःउद्यतानाम्
सप्तमीउद्यतेउद्यतयोःउद्यतेषु
सम्बोधनहे उद्यतहे उद्यतेहे उद्यतानि

अर्थ: उठाया हुआ, ऊँचा किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: उद्गूर्ण

📚 अमरकोश में:
• उठाया (शस्त्र) (३.१.८८) — पर्याय: उद्गूर्ण
• उत्थित (३.३.९२) — पर्याय: बढ़ता, उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें