🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:21:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्यतगद (पुंलिङ्ग)

उद्यत (आमादा, तैयार) + गद (बोलना, भाषण)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्यतगदःउद्यतगदौउद्यतगदाः
द्वितीयाउद्यतगदम्उद्यतगदौउद्यतगदान्
तृतीयाउद्यतगदेनउद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदैः
चतुर्थीउद्यतगदायउद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदेभ्यः
पञ्चमीउद्यतगदात् / उद्यतगदाद्उद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदेभ्यः
षष्ठीउद्यतगदस्यउद्यतगदयोःउद्यतगदानाम्
सप्तमीउद्यतगदेउद्यतगदयोःउद्यतगदेषु
सम्बोधनहे उद्यतगदहे उद्यतगदौहे उद्यतगदाः

अर्थ: उद्यत (आमादा, तैयार) + गद (बोलना, भाषण)
English: with uplifted mace.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्यतगद (नपुंसकलिङ्ग)

उद्यत (आमादा, तैयार) + गद (अच् एकप्रकार का विष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्यतगदम्उद्यतगदेउद्यतगदानि
द्वितीयाउद्यतगदम्उद्यतगदेउद्यतगदानि
तृतीयाउद्यतगदेनउद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदैः
चतुर्थीउद्यतगदायउद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदेभ्यः
पञ्चमीउद्यतगदात् / उद्यतगदाद्उद्यतगदाभ्याम्उद्यतगदेभ्यः
षष्ठीउद्यतगदस्यउद्यतगदयोःउद्यतगदानाम्
सप्तमीउद्यतगदेउद्यतगदयोःउद्यतगदेषु
सम्बोधनहे उद्यतगदहे उद्यतगदेहे उद्यतगदानि

अर्थ: उद्यत (आमादा, तैयार) + गद (अच् एकप्रकार का विष)
English: with uplifted mace.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें