🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:56:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रङ्ग (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उद्रङ्ग = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारङ्गःरङ्गौरङ्गाः
द्वितीयारङ्गम्रङ्गौरङ्गान्
तृतीयारङ्गेणरङ्गाभ्याम्रङ्गैः
चतुर्थीरङ्गायरङ्गाभ्याम्रङ्गेभ्यः
पञ्चमीरङ्गात् / रङ्गाद्रङ्गाभ्याम्रङ्गेभ्यः
षष्ठीरङ्गस्यरङ्गयोःरङ्गाणाम्
सप्तमीरङ्गेरङ्गयोःरङ्गेषु
सम्बोधनहे रङ्गहे रङ्गौहे रङ्गाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: त्रपु, पिच्चट, वङ्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रङ्ग (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उद्रङ्ग = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारङ्गम्रङ्गेरङ्गाणि
द्वितीयारङ्गम्रङ्गेरङ्गाणि
तृतीयारङ्गेणरङ्गाभ्याम्रङ्गैः
चतुर्थीरङ्गायरङ्गाभ्याम्रङ्गेभ्यः
पञ्चमीरङ्गात् / रङ्गाद्रङ्गाभ्याम्रङ्गेभ्यः
षष्ठीरङ्गस्यरङ्गयोःरङ्गाणाम्
सप्तमीरङ्गेरङ्गयोःरङ्गेषु
सम्बोधनहे रङ्गहे रङ्गेहे रङ्गाणि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: त्रपु, पिच्चट, वङ्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें