🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:16:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उद्रेचक (पुंलिङ्ग)

बढ़ाने वाला, वृद्धि करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्रेचकःउद्रेचकौउद्रेचकाः
द्वितीयाउद्रेचकम्उद्रेचकौउद्रेचकान्
तृतीयाउद्रेचकेनउद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकैः
चतुर्थीउद्रेचकायउद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकेभ्यः
पञ्चमीउद्रेचकात् / उद्रेचकाद्उद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकेभ्यः
षष्ठीउद्रेचकस्यउद्रेचकयोःउद्रेचकानाम्
सप्तमीउद्रेचकेउद्रेचकयोःउद्रेचकेषु
सम्बोधनहे उद्रेचकहे उद्रेचकौहे उद्रेचकाः

अर्थ: बढ़ाने वाला, वृद्धि करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उद्रेचक (नपुंसकलिङ्ग)

बढ़ाने वाला, वृद्धि करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउद्रेचकम्उद्रेचकेउद्रेचकानि
द्वितीयाउद्रेचकम्उद्रेचकेउद्रेचकानि
तृतीयाउद्रेचकेनउद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकैः
चतुर्थीउद्रेचकायउद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकेभ्यः
पञ्चमीउद्रेचकात् / उद्रेचकाद्उद्रेचकाभ्याम्उद्रेचकेभ्यः
षष्ठीउद्रेचकस्यउद्रेचकयोःउद्रेचकानाम्
सप्तमीउद्रेचकेउद्रेचकयोःउद्रेचकेषु
सम्बोधनहे उद्रेचकहे उद्रेचकेहे उद्रेचकानि

अर्थ: बढ़ाने वाला, वृद्धि करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬