🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:38:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उन्मुख (पुंलिङ्ग)

- उद् - उर्ध्वं मुखं यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउन्मुखःउन्मुखौउन्मुखाः
द्वितीयाउन्मुखम्उन्मुखौउन्मुखान्
तृतीयाउन्मुखेनउन्मुखाभ्याम्उन्मुखैः
चतुर्थीउन्मुखायउन्मुखाभ्याम्उन्मुखेभ्यः
पञ्चमीउन्मुखात् / उन्मुखाद्उन्मुखाभ्याम्उन्मुखेभ्यः
षष्ठीउन्मुखस्यउन्मुखयोःउन्मुखानाम्
सप्तमीउन्मुखेउन्मुखयोःउन्मुखेषु
सम्बोधनहे उन्मुखहे उन्मुखौहे उन्मुखाः

अर्थ: - उद् - उर्ध्वं मुखं यस्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उन्मुख (नपुंसकलिङ्ग)

- उद् - उर्ध्वं मुखं यस्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउन्मुखम्उन्मुखेउन्मुखानि
द्वितीयाउन्मुखम्उन्मुखेउन्मुखानि
तृतीयाउन्मुखेनउन्मुखाभ्याम्उन्मुखैः
चतुर्थीउन्मुखायउन्मुखाभ्याम्उन्मुखेभ्यः
पञ्चमीउन्मुखात् / उन्मुखाद्उन्मुखाभ्याम्उन्मुखेभ्यः
षष्ठीउन्मुखस्यउन्मुखयोःउन्मुखानाम्
सप्तमीउन्मुखेउन्मुखयोःउन्मुखेषु
सम्बोधनहे उन्मुखहे उन्मुखेहे उन्मुखानि

अर्थ: - उद् - उर्ध्वं मुखं यस्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें