🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:07:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उन्मेषण (नपुंसकलिङ्ग)

खोलना, पलक मारना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउन्मेषणम्उन्मेषणेउन्मेषणानि
द्वितीयाउन्मेषणम्उन्मेषणेउन्मेषणानि
तृतीयाउन्मेषणेनउन्मेषणाभ्याम्उन्मेषणैः
चतुर्थीउन्मेषणायउन्मेषणाभ्याम्उन्मेषणेभ्यः
पञ्चमीउन्मेषणात् / उन्मेषणाद्उन्मेषणाभ्याम्उन्मेषणेभ्यः
षष्ठीउन्मेषणस्यउन्मेषणयोःउन्मेषणानाम्
सप्तमीउन्मेषणेउन्मेषणयोःउन्मेषणेषु
सम्बोधनहे उन्मेषणहे उन्मेषणेहे उन्मेषणानि

अर्थ: खोलना, पलक मारना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬