🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:47:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपकार्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपकार्यःउपकार्यौउपकार्याः
द्वितीयाउपकार्यम्उपकार्यौउपकार्यान्
तृतीयाउपकार्येणउपकार्याभ्याम्उपकार्यैः
चतुर्थीउपकार्यायउपकार्याभ्याम्उपकार्येभ्यः
पञ्चमीउपकार्यात् / उपकार्याद्उपकार्याभ्याम्उपकार्येभ्यः
षष्ठीउपकार्यस्यउपकार्ययोःउपकार्याणाम्
सप्तमीउपकार्येउपकार्ययोःउपकार्येषु
सम्बोधनहे उपकार्यहे उपकार्यौहे उपकार्याः

अर्थ: —
English: to be helped or assisted, deserving or requiring assistance or favour, Sarvad.; Sāh.; KapS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपकार्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपकार्यम्उपकार्येउपकार्याणि
द्वितीयाउपकार्यम्उपकार्येउपकार्याणि
तृतीयाउपकार्येणउपकार्याभ्याम्उपकार्यैः
चतुर्थीउपकार्यायउपकार्याभ्याम्उपकार्येभ्यः
पञ्चमीउपकार्यात् / उपकार्याद्उपकार्याभ्याम्उपकार्येभ्यः
षष्ठीउपकार्यस्यउपकार्ययोःउपकार्याणाम्
सप्तमीउपकार्येउपकार्ययोःउपकार्येषु
सम्बोधनहे उपकार्यहे उपकार्येहे उपकार्याणि

अर्थ: —
English: to be helped or assisted, deserving or requiring assistance or favour, Sarvad.; Sāh.; KapS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें