🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:10:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपक्रोश (पुंलिङ्ग)

निन्दा, झिड़की, अपकर्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपक्रोशःउपक्रोशौउपक्रोशाः
द्वितीयाउपक्रोशम्उपक्रोशौउपक्रोशान्
तृतीयाउपक्रोशेनउपक्रोशाभ्याम्उपक्रोशैः
चतुर्थीउपक्रोशायउपक्रोशाभ्याम्उपक्रोशेभ्यः
पञ्चमीउपक्रोशात् / उपक्रोशाद्उपक्रोशाभ्याम्उपक्रोशेभ्यः
षष्ठीउपक्रोशस्यउपक्रोशयोःउपक्रोशानाम्
सप्तमीउपक्रोशेउपक्रोशयोःउपक्रोशेषु
सम्बोधनहे उपक्रोशहे उपक्रोशौहे उपक्रोशाः

अर्थ: निन्दा, झिड़की, अपकर्ष
संस्कृत: पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद

📚 अमरकोश में:
• निन्दा के नाम (१.६.१३) — पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद, जुगुप्सा, कुत्सा, निन्दा, गर्हण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬