🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:35:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपचाय्य (पुंलिङ्ग)

एक प्रकार की यज्ञाग्नि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपचाय्यःउपचाय्यौउपचाय्याः
द्वितीयाउपचाय्यम्उपचाय्यौउपचाय्यान्
तृतीयाउपचाय्येनउपचाय्याभ्याम्उपचाय्यैः
चतुर्थीउपचाय्यायउपचाय्याभ्याम्उपचाय्येभ्यः
पञ्चमीउपचाय्यात् / उपचाय्याद्उपचाय्याभ्याम्उपचाय्येभ्यः
षष्ठीउपचाय्यस्यउपचाय्ययोःउपचाय्यानाम्
सप्तमीउपचाय्येउपचाय्ययोःउपचाय्येषु
सम्बोधनहे उपचाय्यहे उपचाय्यौहे उपचाय्याः

अर्थ: एक प्रकार की यज्ञाग्नि
संस्कृत: पर्याय: समूह्य, परिचाय्य

📚 अमरकोश में:
• (मन्त्रों से) संस्कृत अग्नि (२.७.२२) — पर्याय: प्रणीत, समूह्य, परिचाय्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें