🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:08:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपजप्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपजप्यःउपजप्यौउपजप्याः
द्वितीयाउपजप्यम्उपजप्यौउपजप्यान्
तृतीयाउपजप्येनउपजप्याभ्याम्उपजप्यैः
चतुर्थीउपजप्यायउपजप्याभ्याम्उपजप्येभ्यः
पञ्चमीउपजप्यात् / उपजप्याद्उपजप्याभ्याम्उपजप्येभ्यः
षष्ठीउपजप्यस्यउपजप्ययोःउपजप्यानाम्
सप्तमीउपजप्येउपजप्ययोःउपजप्येषु
सम्बोधनहे उपजप्यहे उपजप्यौहे उपजप्याः

अर्थ: —
English: to be brought over or instigated to rebellion (cf. the last), Mn. vii, 197; Bhaṭṭ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपजप्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपजप्यम्उपजप्येउपजप्यानि
द्वितीयाउपजप्यम्उपजप्येउपजप्यानि
तृतीयाउपजप्येनउपजप्याभ्याम्उपजप्यैः
चतुर्थीउपजप्यायउपजप्याभ्याम्उपजप्येभ्यः
पञ्चमीउपजप्यात् / उपजप्याद्उपजप्याभ्याम्उपजप्येभ्यः
षष्ठीउपजप्यस्यउपजप्ययोःउपजप्यानाम्
सप्तमीउपजप्येउपजप्ययोःउपजप्येषु
सम्बोधनहे उपजप्यहे उपजप्येहे उपजप्यानि

अर्थ: —
English: to be brought over or instigated to rebellion (cf. the last), Mn. vii, 197; Bhaṭṭ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें