🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:00:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपदाता (स्त्रीलिङ्ग)

उपहार, किसी राजा या महापुरुष को दी गई भेंट, नजराना

🔎 आपका लिखा रूप उपदाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपदाताउपदातेउपदाताः
द्वितीयाउपदाताम्उपदातेउपदाताः
तृतीयाउपदातयाउपदाताभ्याम्उपदाताभिः
चतुर्थीउपदातायैउपदाताभ्याम्उपदाताभ्यः
पञ्चमीउपदातायाःउपदाताभ्याम्उपदाताभ्यः
षष्ठीउपदातायाःउपदातयोःउपदातानाम्
सप्तमीउपदातायाम्उपदातयोःउपदातासु
सम्बोधनहे उपदातेहे उपदातेहे उपदाताः

अर्थ: उपहार, किसी राजा या महापुरुष को दी गई भेंट, नजराना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपदातृ (पुंलिङ्ग)

देने वाला

🔎 आपका लिखा रूप उपदाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपदाताउपदातारौउपदातारः
द्वितीयाउपदातारम्उपदातारौउपदातॄन्
तृतीयाउपदात्राउपदातृभ्याम्उपदातृभिः
चतुर्थीउपदात्रेउपदातृभ्याम्उपदातृभ्यः
पञ्चमीउपदातुःउपदातृभ्याम्उपदातृभ्यः
षष्ठीउपदातुःउपदात्रोःउपदातॄणाम्
सप्तमीउपदातरिउपदात्रोःउपदातृषु
सम्बोधनहे उपदातःहे उपदातारौहे उपदातारः

अर्थ: देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें