🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:42:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपमन्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपमन्युःउपमन्यूउपमन्यवः
द्वितीयाउपमन्युम्उपमन्यूउपमन्यून्
तृतीयाउपमन्युनाउपमन्युभ्याम्उपमन्युभिः
चतुर्थीउपमन्यवेउपमन्युभ्याम्उपमन्युभ्यः
पञ्चमीउपमन्योःउपमन्युभ्याम्उपमन्युभ्यः
षष्ठीउपमन्योःउपमन्य्वोःउपमन्यूनाम्
सप्तमीउपमन्यौउपमन्य्वोःउपमन्युषु
सम्बोधनहे उपमन्योहे उपमन्यूहे उपमन्यवः

अर्थ: —
English: striving after, zealous ([BRD.]), RV. i, 102, 9

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपमन्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपमन्युउपमन्युनीउपमन्यूनि
द्वितीयाउपमन्युउपमन्युनीउपमन्यूनि
तृतीयाउपमन्युनाउपमन्युभ्याम्उपमन्युभिः
चतुर्थीउपमन्युने / उपमन्यवेउपमन्युभ्याम्उपमन्युभ्यः
पञ्चमीउपमन्युनः / उपमन्योःउपमन्युभ्याम्उपमन्युभ्यः
षष्ठीउपमन्युनः / उपमन्योःउपमन्युनोः / उपमन्य्वोःउपमन्यूनाम्
सप्तमीउपमन्युनि / उपमन्यौउपमन्युनोः / उपमन्य्वोःउपमन्युषु
सम्बोधनहे उपमन्यु / हे उपमन्योहे उपमन्युनीहे उपमन्यूनि

अर्थ: —
English: striving after, zealous ([BRD.]), RV. i, 102, 9

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें