🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:41:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपमाता (स्त्रीलिङ्ग)

समरूपता, समता, साम्य

🔎 आपका लिखा रूप उपमाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपमाताउपमातेउपमाताः
द्वितीयाउपमाताम्उपमातेउपमाताः
तृतीयाउपमातयाउपमाताभ्याम्उपमाताभिः
चतुर्थीउपमातायैउपमाताभ्याम्उपमाताभ्यः
पञ्चमीउपमातायाःउपमाताभ्याम्उपमाताभ्यः
षष्ठीउपमातायाःउपमातयोःउपमातानाम्
सप्तमीउपमातायाम्उपमातयोःउपमातासु
सम्बोधनहे उपमातेहे उपमातेहे उपमाताः

अर्थ: समरूपता, समता, साम्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपमातृ (स्त्रीलिङ्ग)

दूसरी माता, दूध पिलाने वाली धाय

🔎 आपका लिखा रूप उपमाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपमाताउपमातरौउपमातरः
द्वितीयाउपमातरम्उपमातरौउपमातॄः
तृतीयाउपमात्राउपमातृभ्याम्उपमातृभिः
चतुर्थीउपमात्रेउपमातृभ्याम्उपमातृभ्यः
पञ्चमीउपमातुःउपमातृभ्याम्उपमातृभ्यः
षष्ठीउपमातुःउपमात्रोःउपमातॄणाम्
सप्तमीउपमातरिउपमात्रोःउपमातृषु
सम्बोधनहे उपमातःहे उपमातरौहे उपमातरः

अर्थ: दूसरी माता, दूध पिलाने वाली धाय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें